DTP

Przeniesienia części wyrazów z jednego do drugiego wiersza dokonujemy zgodnie z prawidłami ortografii języka polskiego z uwzględnieniem zasad typograficznych wg niżej zamieszczonego zestawienia:

Określenie		Przy szerokości składu zawierającej
		do 25 znaków	od 26 do 50 znaków	od 51 do 60 znaków	powyżej 60 znaków
Dopuszczalna liczba kolejnych przeniesień jedno za drugim		nie określa się	do 6	do 5	do 4
Rozdzie- lanie i przeno- szenie do następ- nego wiersza	wyrazów dwusylabowych	nie określa się			nie należy
	pauzy
	skrótów itp., itd.
	tytułów: prof., mgr, inż., itp., od nazwisk
	jednoliterowych skrótów, nazw i określeń od liczb arabskich lub rzymskich	nie określa się		nie należy
	liczb	nie należy
	sylaby li	nie określa się	nie należy
Rozdzie- lanie i przeno- szenie	skrótów nazw instytucji składanych wersalikami	nie należy
	skrótów nazw, miar i wag, bez poprzedzających je wartości liczbowych	nie określa się		nie należy
Pozosta- wianie na końcu wiersza	pojedyńczych liter lub cyfr z kropką lub nawiasem stosowanych przy wyliczeniach	nie określa się	nie należy
	inicjałów imion przed nazwizkami	nie określa się		nie należy
	spójnika i wyrazów jednoliterowych składanych dużymi literami	nie określa się		nie należy
	wyrazów jednoliterowych składanych małymi literami a, o, u, w, z	nie określa się			nie należy

Inne znaki w procesie składania tekstów

a) Liczby zawierające pięć i więcej cyfr należy dzielić na klasy spacją 2-punktową (w piśmie 6 p. – spacją 1 p.) z wyjątkiem lat i numerów.

b) Znaki procentów, ułamki, stopnie i minuty składa się bez odstępów po liczbach, przy których są umieszczone.

c) Znaki paragrafów (§) i skrót słowa „numer” (nr) w tekście oddziela się odstępem stałym, przyjętym dla danego pisma (ok. 1/3 firetu). Podwójne znaki paragrafów składa się bez odstępów między nimi.

d) Znaki powtórzenia (ditto) można stosować przy wyrazach i skrótach powtarzających się więcej niż dwa razy. Jako zwykłe powtórzenie należy używać otwierającego cudzysłowu zwykłego lub dwóch przecinków, składając je na środku pod odnośnym wyrazem poprzedniego wiersza. Następny wyraz za znakiem powtórzenia należy składać ściśle w linii pionowej z początkiem wyrazu w poprzednim wierszu. Nie należy używać cudzysłowów francuskich.

e) Nawiasy i klamry należy składać bez odstępów od tekstu, który obejmują. Nawias zamykający składa się przed kropką, przecinkiem i myślnikiem (pauzą).

f) Przy składaniu krótkich wyliczeń – liczby lub litery wyliczeń justuje się tak, aby były wypuszczone w lewo, a tekst wyjustowany był w linii pionowej.

Odstęp za liczbą lub literą pozostaje niezmienny i powinien wynosić do 2/3 firetu. Jeżeli wyliczenia są długie i zajmują trzy lub więcej wierszy, należy je składać akapitowo, jeżeli w maszynopisie nie określono innego ich układu. Odstęp za liczbą lub literą w tym przypadku jest stały i powinien wynosić 1/2 firetu.

Składanie notek

Przy składaniu notek obowiązują podstawowe zasady dotyczące składania tekstów oraz następujące dodatkowe wymagania:

a) Notki należy składać pismem tego samego kroju, lecz mniejszym o 1 lub 2 stopnie od pisma podstawowego.

b) Oznaczenie notki i odnośnik (odsyłacz) w tekście powinny być składane jednakowymi znakami. Jako odnośników można używać gwiazdek, cyfr lub innych znaków graficznych o zmniejszonym oczku, ustawionym na górnej linii pisma. Gwiazdki i inne znaki graficzne do oznaczania notek można stosować wówczas, gdy w kolumnie nie występuje więcej niż trzy notki. Jeżeli notek jest więcej, trzeba stosować odnośniki liczbowe (frakcje górne).

c) Zarówno odnośniki liczbowe jak i gwiazdki stosowane do oznaczania notek mogą być składane z nawiasem po znaku czy liczbie lub bez nawiasu.

d) Gwiazdki w notce powinny być złożone tak, aby ostatnie z nich, złożone w wierszach umieszczonych jeden pod drugim, tworzyły linię pionową. Odstęp między oznaczeniem notki a jej treścią jest stały i powinien wynosić 1/2 firetu.

e) Przy dużej ilości krótkich dwu- trzywyrazowych notek można je składać w ciągu, oddzielając odstępami około 1 1/2 firetu.

f) Notki można składać również bez ich oznaczenia, jednak wówczas należy powtórzyć w notce hasło oznaczone w tekście odnośnikiem. Hasło to należy spacjować i oddzielać pauzą od właściwej treści notki. Przy takim sposobie składania notek wszystkie odnośniki w tekście oznacza się jedną gwiazdką.

g) Jeżeli odnośnik dotyczy części zdania ujętej w przecinki, lub do całego zdania zakończonego kropką, należy go składać bezpośrednio po przecinku lub kropce.

h) Odnośnik do wyrazu objętego nawiasami należy składać przed nawiasem zamykającym. Jeżeli odnośnik oznaczony jest liczbą lub gwiazdką z nawiasem, nawiasu się nie powtarza.

Składanie tytułów

Składając tytuł, którego treść nie mieści się w szerokości wiersza, nie należy dzielić wyrazu i przenosić go do wiersza następnego. Tytuł wielowierszowy należy tak dzielić na wiersze, aby każdy z nich stanowił logicznie zakończone pojęcie. Wyjątek stanowią tytuły wielowierszowe składane w ciągu na pełną szerokość łamu wąskiego formatu.

W tytułach według podziału dziesiętnego, numerację dziesiętną należy składać antykwą, bez odstępów między cyframi i kropkami, lecz z odstępem 1/2 firetu od treści tytułu.

W składzie wersalikami (majuskułami) światła (odstępy) pomiędzy literami powinny być wyrównane.

Tytuły wcięte w tekst (w tzw. „okienku”) należy umieszczać z lewej strony kolumny. Jeżeli tytuł obwiedziony jest ramką z linii – pierwszy wiersz tekstu, do którego tytuł się odnosi, umieszczony jest w równej linii z ramką.

Tytuł w okienku występujący bez ramki powinien być objęty tekstem od góry i od dołu. Końcowy wiersz ustępu pod okienkiem powinien być takiej długości, aby całkowicie zamykał okienko od dołu.

Tytułu w okienku nie należy umieszczać na dole kolumny lub dzielić i przenosić na kolumnę następną.

Szerokość okienka w całym dziele powinna być jednakowa i wynosić (w zależności od szerokości kolumny) od 5 do 8 cycer.

Do składu tytułów w okienku stosuje się przeważnie pismo półgrube, mniejsze od pisma podstawowego.

Jakość składanego tekstu uzależniona jest od całego szeregu czynników, a mianowicie:

c) od właściwego wyszkolenia i stosowania powyższych reguł przez redaktora technicznego i składacza.

FORMATY

Przez określenie „format” rozumie się wymiary liniowe określające powierzchnię arkusza papieru lub wyrobu gotowego. W zależności od tych wymiarów rozróżnia się formaty znormalizowane podstawowe, które stanowią szeregi A, B i C oraz formaty częściowe, powstałe przez podzielenie na równe części formatu podstawowego.

Polska Norma PN-64/P-50018 „Produkty przemysłu papierniczego” określa wymiary podstawowych szeregów podane w poniższej tabeli:

Formaty podstawowe szeregu A, B i C (netto)

Papiery z szeregu A i pochodne używane są powszechnie do celów administracyjno-biurowych, dokumentacyjnych i najczęściej stosowane w produkcji akcydensów; szereg B – głównie do wyrobów książkowych, a szereg C – do produkcji kopert, teczek, skoroszytów itp.

Szereg oznaczony symbolem A jest szeregiem zasadniczym (B i C – szeregi pomocnicze), opartym na zasadzie metrycznej, gdyż powierzchnia arkusza wyjściowego A0 (A zero) równa jest powierzchni jednego metra kwadratowego (ściśle 9999,49 cm²).

Przez podzielenie tego arkusza na połowę, równolegle do boku krótszego, otrzymuje się format określony symbolem A1 (594x841 mm). Przez dalszy podział powstają formaty pochodne, oznaczone wskaźnikiem liczbowym, określającym ilość (złożeń) arkusza podstawowego. Każdy kolejny format otrzymuje się przez podzielenie na dwie równe części formatu bezpośrednio większego, przy czym podziału dokonuje się zawsze równolegle do krótszego boku. Tak powstaje szereg opatrzony symbolami A1, A2, A3, A4 itp. Powierzchnie dwóch sąsiednich formatów mają się wzajemnie do siebie jak 2:1 (dla uzyskania wymiarów w pełnych milimetrach przyjęto zaokrąglenie do 1 mm w dół).

Akcydens w postaci kompletu, bloku lub księgi powinien odpowiadać formatowi netto. W procesie produkcyjnym konieczne jest obcięcie (wyrównanie boków) bloku lub księgi. Dla tych celów produkuje się papier do formatów zasadniczych (szereg A) specjalnie o większej powierzchni, z przeznaczeniem do dalszego przerobu, tzw. format surowy (określany również jako format fabryczny). Format podstawowy A0 tego papieru wynosi 860x1220 mm (netto 841x1189).

Różnice w wymiarach arkuszy wynikające z podziału formatu A1 surowego i A1 obciętego

W produkcji akcydensowej stosuje się nie tylko formaty podstawowe, lecz również formaty pochodne. Uzyskuje się je przez podział (podłużnie lub poprzecznie) boków formatu A0 na 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 10, 12, 16, 24, 32, 48 i 64 równych części, w sposób przykładowo podany.

Format częściowy powstaje w wyniku podziału formatu zasadniczego lub pomocniczego na mniejsze części, o regularnej wielkości.

W przypadku gdy zastosowanie formatów podstawowych jest ekonomicznie nie wskazane lub nieuzasadnione, do produkcji wszelkiego rodzaju akcydensów stosuje się formaty pochodne i częściowe. Używanie tych formatów podyktowane jest przede wszystkim koniecznością prowadzenia oszczędnej gospodarki papierem, choć względy kompozycyjne i estetyczne odgrywają tu również istotną rolę.

Oznaczenie formatu pochodnego przedstawia się symbolem liczbowym, w którym liczby określają wymiary boku krótszego i boku dłuższego w milimetrach, przyjmuje się przy tym zasadę podawania wymiaru boku krótszego jako wymiaru pierwszego. Drugim sposobem podawania formatu pochodnego jest oznaczanie symbolami zestawionymi na podstawie tabeli.

ZASADY TYPOGRAFICZNE SKŁADANIA TEKSTU

Składanie wierszy

Dzielenie i przenoszenie wyrazów